Middernachttrein

Kate is zestien en droomt van een echt leven. Niet meer elke dag voor haar zieke moeder en zusjes en broertjes zorgen, niet meer elke dag schrobben, koken, wassen, voor het vee zorgen. Op een dag lijkt de droom uit te komen en krijgt ze de kans om ergens anders een nieuw begin te maken.
Die nacht breekt er noodweer los. De brug vlak bij hun huis bezwijkt, en Kate weet dat de volgende trein rond middernacht over de brug komt. Zij is de enige die de trein tegen kan houden, maar daarvoor moet ze een spoorbrug over – levensgevaarlijk in deze storm.
De grootste moed is vaak niet zichtbaar voor anderen. Kate staat voor een onmogelijke keus. Wat blijft er van haar dromen over als ze moed genoeg heeft om te kiezen?

Product ID: 888

Op dat moment schiet de gedachte als een vlam door mij heen.
De trein.
De middernachttrein.
De middernachttrein komt eraan en de brug is kapot.
‘Nee, nee!’ schreeuw ik tegen de storm in. De woorden slaan terug in mijn gezicht.

Kate is zestien en droomt van een echt leven. Niet meer elke dag voor haar zieke moeder en zusjes en broertjes zorgen, niet meer elke dag schrobben, koken, wassen, voor het vee zorgen. Op een dag lijkt de droom uit te komen en krijgt ze de kans om ergens anders een nieuw begin te maken.
Die nacht breekt er noodweer los. De brug vlak bij hun huis bezwijkt, en Kate weet dat de volgende trein rond middernacht over de brug komt. Zij is de enige die de trein tegen kan houden, maar daarvoor moet ze een spoorbrug over – levensgevaarlijk in deze storm.
De grootste moed is vaak niet zichtbaar voor anderen. Kate staat voor een onmogelijke keus. Wat blijft er van haar dromen over als ze moed genoeg heeft om te kiezen?

kate shelley

shelley1

Dit is Kate Shelley. Op deze foto is ze een jaar of zestien. Ongeveer zo zag ze er uit toen ze over de brug over de Des Moines rivier kroop om de middernachttrein tegen te houden.

In Nederland zijn er niet veel mensen die van haar hebben gehoord. Bijna alle informatie over haar is in het Engels.

Soms kom je iemand in de geschiedenis tegen waar je van denkt: had ik je de hand maar kunnen schudden, had ik je maar leren kennen. Hoe ben je geweest? Wie was je werkelijk? Welke boeken las je, welke vrienden had je?

Voor mij is Kate Shelley zo iemand. Het eerste wat ik over haar las, was wat ze in die stormachtige nacht van 1881 deed. Ze kroop over de brug over de Des Moines rivier om bij het station in Moingona te komen. Ze deed dat om te waarschuwen dat de brug over Honey Creek bezweken was in de storm en om de trein van middernacht tegen te houden. Ook wilde ze hulp halen voor twee mannen die zich vasthielden aan bomen die nog maar net boven het water uitkwamen.

Daarna ging ze mee terug om de mannen in de Honey Creek te helpen redden. Toen hulp vanaf de kant niet mogelijk bleek, leidde ze de mannen in het donker door de heuvels naar een brug verderop zodat ze vanaf de andere oever gered konden worden.

De gebeurtenissen van de julinacht hadden een grote impact op Kate’s leven. Ze werd ziek, en toen ze hoorde dat de twee andere mannen die op de locomotief meereden het niet hadden overleefd, kreeg ze een inzinking. Het duurde lang voor ze koortsvrij en weer op de been was.

Dat verhaal wordt op heel veel sites en in veel oude kranten uitgebreid verteld. Kate Shelley moet destijds in heel Amerika bekend zijn geweest. Van alle kanten kwamen er verslaggevers op haar af. Ze moest talloze interviews geven. De mensen die in de middernachttrein zaten, hielden een inzameling en gaven haar vierhonderd dollar. De spoorwegcompagnie gaf Kate honderd dollar en een pas waar ze haar leven lang gratis eerste klas mee mocht reizen. Ze kreeg van de State of Iowa een gouden medaille. Later werd er een – veel hogere – brug over de Des Moines rivier gebouwd, die naar haar werd genoemd. Nog veel later is er nog een grotere brug gebouwd, die nu nog volop in gebruik is: de ‘New Kate Shelley Bridge’.

Als Kate met de trein reisde, hoefde ze nooit bij een station uit te stappen: de trein stopte speciaal voor haar vlak voor haar huis. Kate is in 1912 overleden. Ze is nog geen vijftig jaar geworden.

Dat is de informatie die je overal kunt vinden. Maar ik ben verder gaan zoeken. Ik was zo benieuwd of ik meer over haar kon vinden, over haar persoonlijke leven, over wie en hoe ze was.

Veel is niet over haar te vinden, behalve dan ontzettend veel informatie over wat ze in de julinacht van 1881 deed. Maar ik vond toch een paar opmerkelijke dingen.

Zo las ik  dat ze haar vader op jonge leeftijd verloor bij een spoorwegongeluk. Nog geen jaar na de dood van haar vader, verdronk haar oudere broer James in de Des Moines rivier bij het zwemmen.

In twee verslagen werd kort vermeld dat Kate’s moeder ernstige gezondheidsproblemen kreeg na het verdrinken van James. Wat dat voor problemen waren, wordt niet heel duidelijk uit het verhaal. Er wordt over ‘hartproblemen’ gesproken, maar dat kon in die tijd net zo goed betekenen dat iemand psychische problemen had, wat niet vreemd zou zijn, na de dood van haar man en oudste zoon, zo vlak na elkaar.

Hoe dapper Kate ook geweest is in die angstaanjagende julinacht in 1881, hoezeer ik haar moed ook bewonder, toch is het niet dat wat mij het meest bijgebleven is van wat ik over haar las. Dat wat mij het meest raakte was één zinnetje in een krantenverslag. Daar stond: ‘Een van de medewerkers van de spoorwegmaatschappij vroeg haar ten huwelijk, maar Kate sloeg zijn aanzoek af omdat er niemand anders was die voor haar moeder en zusjes en gehandicapte broertje kon zorgen.’

Eén zin maar, gewijd aan een heldendaad die voor mij het kruipen over de brug ver in de schaduw stelt.

Daarom zou ik haar willen spreken. Ik zou haar willen vragen hoe die jongen was. Of ze van hem hield. En wat het haar kostte om ‘nee’ te zeggen, omdat haar moeder, haar zusjes en haar broertje haar nodig hadden.

Middernachttrein

Heldin van het spoor

In de Verenigde Staten is een brug naar haar genoemd – en vorige eeuw droeg zelfs een trein haar naam. In Nederland is Kate Shelley amper bekend. Twee kinderboeken, van Els Florijn en Jacqueline de Breejen, brengen de heldendaad van het 16-jarige meisje nu ook hier dichtbij.

Kate Shelley woont samen met haar moeder, twee jongere zusjes en haar gehandicapte broertje in Amerika (Iowa), vlak bij de spoorbrug over de Honey Creek. Kates vader, spoorwerker, is omgekomen bij een ongeluk. Ook haar broer James is gestorven, tijdens het zwemmen in de rivier. De overgebleven familie heeft het zwaar. Moeder is niet erg gezond, zus Mayme is erg in zichzelf gekeerd. De dappere 16-jarige Kate houdt het huishouden grotendeels draaiend.

Deze Kate –die in het alledaagse leven van het gezin Shelley in feite onmisbaar is– zet in 1881 haar leven op het spel om dat van anderen te redden. Tijdens zwaar weer merkt ze dat de spoorbrug over de rivier het niet houdt („Het ziet eruit alsof de brug aan het verdrinken is”, in de woorden van Florijn). Ze maakt een barre tocht door storm en onweer om te voorkomen dat passagierstrein die elke avond rond middernacht langs het huisje van de Shelley’s komt in het water belandt. Op handen en voeten bedwingt ze de brug over de onstuimige rivier Des Moines en bereikt het station van Moingona. Alleen zo kon de stationschef de trein op tijd tegenhouden.

Het verhaal over Kate inspireerde zowel de inmiddels bekende schrijfster Els Florijn als de Amerikaanse Jacqueline den Breejen, leerkracht op een basisschool in Lisse. In het dunne, brochureachtige boekje ”Midnight Train” vertelt Den Breejen het verhaal in zo’n twintig pagina’s. Het is geschreven in het Engels en bedoeld voor kinderen van acht tot twaalf met een basiskennis van die taal.

De auteur gebruikt niet meer dan 180 verschillende woorden en dat resulteert in een compact verhaal met veel vaart, waarin betrekkelijk weinig ruimte is voor het uitwerken van details en gevoelens. Ondanks de beperkingen weet Den Breejen prettige zinnen neer te zetten, vaak met herhaling: „I must get help. And stop the train. Kate ran to the beat of the words. I must get help. And stop the train.”

Voor de details van het verhaal kun je beter terecht bij Florijn. Voor haar ”Middernachttrein” is ze verder gaan zoeken naar wie Kate was en hoe haar omstandigheden waren (ook de informatie uit de eerste alinea’s van dit artikel zijn te danken aan haar boek). Het lezen van dit boek beantwoordt ook een enkele vraag die ”Midnight Train” juist oproept. Bijvoorbeeld dat Michael –Den Breejen noemt die naam één keer, maar onduidelijk blijft wie dat is– de vader van Kate is.

”Middernachttrein” staat vol met rijke taal en mooie zinnen. Als Kates moeder te kort slaapt en plots wakker wordt: „De kinderstemmetjes (..) hadden haar diepe ochtendslaap rafelig opengesneden en nu begon haar dag al kapot.”

De meerwaarde van Florijns boek is vooral dat ze de personen figuurlijk gezien een gezicht geeft, dat ze hen –en met name Kate– een karakter meegeeft waardoor het meevoelen en het meelijden een extra dimensie krijgen. In functionele flashbacks vertelt Florijn meer over de drama’s die het gezin Shelley troffen. Zo doet het water van de kolkende Honey Creek haar terugdenken aan de dag dat James verdronk. Kort voor ze haar barre tocht aanvangt vraagt Patrick, die net als Kate Iers bloed heeft, haar om binnen een aantal weken met hem mee te gaan naar Ierland. Ook dat aanzoek laat Kate niet onberoerd.

Kate verandert door deze aanpak niet in een heldin op een voetstuk maar blijft een mens van vlees en bloed. Dat maakt haar heldendaad alleen maar groter.